Historia i Tradycje Polskich Wojsk Inżynieryjnych

Attributed to Hans Krell, Public domain, via Wikimedia Commons

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

Historia i tradycje polskich saperów

Saperzy to bardzo stary rodzaj wojsk. Jeden z najstarszych, ale zanim się ukształtował minęło wiele stuleci, w których współcześnie rozumiane zadania wojsk inżynieryjnych spełniali rzemieślnicy wykonujący dla walczących wojsk wszystko to, co dzisiaj nazywamy inżynieryjnym zabezpieczeniem pola walki. Zorganizowane wojskowe oddziały rzemieślników istniały już w starożytności. W armii rzymskiej nazywano je „fabri” a ich głównym zadaniem była budowa fortyfikacji, machin oblężniczych, zabezpieczanie przemarszów poprzez wykonywanie przesiek, a czasami także wykonywanie prac minerskich.

mjr rez. Wojciech Leszczyński

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

CZERWONO-CZARNE TO BARWY SAPERSKIE

Podczas uroczystości patriotyczno-wojskowej w m. Skurcza uczestnik tej uroczystości zwrócił się do żołnierzy z pytaniem, dlaczego honorujemy barwy przestępczej Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) – Bandery. Trudno było wytłumaczyć pytającemu, że są to barwy saperskie wywodzące się z historii Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej ustanowione wojskowymi przepisami mundurowymi. W artykule zostały podane przepisy prawne ustanawiające dla wojsk inżynieryjnych (pionierów) barwy czerwono-czarne.

Grzegorz Misiak

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

Udział wojsk inżynieryjnych w likwidacji klęsk żywiołowych

W pierwszych latach powojennych klęski żywiołowe w Polsce były szczególnie dotkliwe. Powodowały znaczne straty materialne i tragedie ludzkie. Pomoc wojska w akcjach zapobiegania i likwidacji skutków klęsk żywiołowych stanowiła obok rozminowania i oczyszczania terenów z niewybuchów jedną z podstawowych zadań wykonywanych przez żołnierzy - saperów na rzecz społeczeństwa. Saperzy zaangażowani byli przede wszystkim do akcji przeciwlodowych, przeciwpowodziowych, przeciwpożarowych do odśnieżania dróg komunikacyjnych i odbudowy zniszczonych mostów oraz przepustów drogowych.

dr Wiesław Leszek Ząbek

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

ODZNAKA „ZA ROZMINOWANIE KRAJU”
Problemy z jej ustanowieniem

Polscy saperzy po zakończeniu II wojny światowej natychmiast przystąpili do wielkiej operacji rozminowania obszaru naszego kraju, poważnie zaminowanego w czasie działań bojowych toczących się na jego terenie, w 1944 i 1945 roku. Zewsząd bowiem na ludność czyhało śmiertelne niebezpieczeństwo ze strony min, pocisków, granatów i różnych śmiercionośnych przedmiotów. Stan zaminowania paraliżował ponadto działalność administracji i gospodarki, uniemożliwiał uprawę ziemi, zagospodarowanie lasów, odbudowę zrujnowanego przemysłu oraz licznych miast i wiosek.

Zdzisław Barszczewski

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

Akcja rozminowania i odbudowa kraju ze zniszczeń wojennych

Druga wojna światowa dla Polski to oprócz znacznych zniszczeń materialnych i biologicznych, również niezmiernie silne zaminowanie jej 80 % terytorium milionami min, dziesiątkami milionów pocisków, bomb oraz innych przedmiotów wybuchowych. W wyniku działań wojennych Polska straciła 38% majątku narodowego, zrujnowanych zostało około 70% zakładów przemysłowych, zniszczonych około 8 tys. linii kolejowych i 15 tys. dróg. W gruzach leżały miasta i osiedla, spalonych było prawie 350 tys. zagród wiejskich.

dr Wiesław Leszek Ząbek

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

Rozminowanie Warszawy

„…WOLNA WARSZAWA NIGDY NIE ZAPOMNI TYCH, KTÓRZY TRUDEM SWYM I KRWIĄ PIERWSI ROZPOCZĘLI DZIEŁO JEJ ODBUDOWY!”
Warszawa od stycznia 1944 r. znalazła się w strefie operacyjnej 9 armii niemieckiej, a od połowy września, z chwilą przeniesienia regularnego frontu do miasta, w pierwszym pasie jej obrony. Niezależnie jednak od sytuacji wojskowej nad środkową Wisłą los Warszawy został przesądzony już w pierwszych dniach powstania warszawskiego.

Grzegorz Misiak

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

Warszawskie mosty 1945

W połowie stycznia 1945 r. trzy fronty Armii Czerwonej znajdujące się na ziemiach Polski rozpoczęły strategiczną operację „Wisła Odra”. W składzie 1. Frontu Białoruskiego, w pierwszym jego rzucie (od 17.01) znalazła się 1. AWP, która otrzymała zadanie wyzwolenia Warszawy. Do rana 16.01 oddziały armii miały przegrupować się na pozycje wyjściowe do natarcia na 42 kilometrowym froncie od Rajszewa do Karczewa.

Zdzisław Barszczewski

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

MOST NA WIŚLE

Blisko 70 lat temu, w mroźną noc z 17 na 18 stycznia 1945 r. w Warszawie saperzy z 3. Brygady Pontonowo-Mostowej i 6. samodzielnego batalionu pontonowo-mostowego przerzucili most przez Wisłę łącząc oba brzegi wyzwolonego miasta. Oś mostu przebiegała 160 m. na północ od mostu średnicowego. Składał się z 35 członów parku DMP-2, 8 członów z parku N2P o nośności 16 ton i długości 430 mb. Oddany został do użytku 18 stycznia o godz. 19.

Red.

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

SAPERZY NA RZECZ WARSZAWY

Rozminowanie, usprawnienie komunikacyjne i odbudowa Warszawy, w styczniu 1945 r. były dla saperów polskich zadaniem podstawowym. „Tu, w Warszawie, jak nigdzie indziej, okupant zostawił nie tylko zgliszcza i ruiny, ale i rozsiał w sposób perfidny „śmierć”, która miała zbierać żniwo wśród tych, co ocaleli od zagłady i wśród tych, którzy mieli tu przyjść …” Sięgając do kart historii pragniemy przypomnieć artykułem gen. dyw. Czesława Piotrowskiego – byłego szefa wojsk inżynieryjnych WP, „Wojska inżynieryjne w rozminowaniu i odbudowie Warszawy”, zamieszczonego w „Żołnierzu Wolności” o wielkiej roli saperów w przywracaniu społeczeństwu Stolicy Polski.

Na podstawie artykułu Czesława Piotrowskiego - Red.

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

SAPERSKIE DROGI NA ŚRODKOWEJ WIŚLE

Środkowa Wisła w historiografii i tradycji oręża polskiego na przestrzeni dziejów odgrywała szczególna rolę zarówno jako rubież obronna jak i miejsce przeprawy wojsk, które z reguły zabezpieczały formacje saperskie. W kalendarzowym skrócie prezentujemy główne wydarzenia związane z tą częścią Wisły.

Saperzy w I Rzeczypospolitej
Strukturalne jednostki inżynieryjne powstawały dopiero w II połowie XVIII w. i związane były z kształceniem inżynierów w Szkole Rycerskiej założonej w 1765 r. przez króla Stanisława Poniatowskiego.

Red.

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

UDZIAŁ SAPERÓW POLSKICH W WALKACH
NA ŚRODKOWEJ WIŚLE W 1944 R.

Walki na przyczółku warecko – magnuszewskim
Sytuacja polityczno - militarna na przyczółku magnuszewskim W sierpniu 1944 r. zgodnie z opracowaną przez marszałków Żukowa i Rokossowskiego koncepcją operacji warszawskiej, niezbędnym warunkiem wyzwolenia Warszawy było wyjście prawego skrzydła 1. Frontu Białoruskiego nad Narew [przyczółek różańsko-serocki] i poszerzenie przyczółka magnuszewskiego do rubieży: Warka, Stromiec, Radom.

płk dr Wiesław L.Ząbek

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

SAPERZY NA ŚRODKOWEJ WIŚLE W 1944 R.

W dniach 6-9 sierpnia razem z wojskami 1 armii przegrupowały się oddziały wojsk inżynieryjno-saperskich, które w nowym rejonie ześrodkowania przystąpiły do zorganizowania przeprawy desantowej i promowej oraz wspólnie z saperami Armii Radzieckiej budowy mostu stałego. Zasadnicze zadania przypadły polskim saperom w dniach 9-12 sierpnia przy organizacji przepraw pontonowo-mostowych i zabezpieczeniu forsowania 2 i 3 DP oaz 1 BPanc. im. Bohaterów Westeplatte. W tych dniach 9-12 sierpnia 7, 8 bsap oraz część 10 i 11 bat. sap. zabezpieczały przeprawę oddziałów 1. AWP na przyczółek warecko-magnuszewski wykonując 114 obrotów pontonami i 91 kursów promami, a 6 bpont-most wykonał 60 tonową przeprawę pontonową z parku N2P dla przeprawienia czołgów 1. Brygady Pancernej, a 7 bsap odnalazł i uruchomił barkę, na której przeprawiano też czołgi.

dr Wiesław L.Ząbek

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

SAPERZY WOJSKA POLSKIEGO NAD ŚRODKOWĄ WISŁĄ
WE WRZEŚNIU 1939 ROKU

Przegranie bitwy granicznej, nieprzewidziana dla strony polskiej szybkość marszu dywizji pancernych i zmotoryzowanych uderzających ze Śląska na linię środkowej Wisły i na Warszawę, zaskoczył Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego. Groźbę utraty stolicy i przepraw na środkowej Wiśle w porę dostrzeżono już w trzecim dniu wojny. Dokonana dnia 4 września przez marszałka Rydza-Śmigłego reorganizacja obrony poprawiła sytuację.

dr Wiesław L.Ząbek

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

SAPERZY W OBRONIE WARSZAWY WE WRZEŚNIU 1939 ROKU

We wrześniu mija 78 rocznica wybuchu II Wojny Światowej, w której prowadziliśmy wojnę obronną z hitlerowskimi Niemcami. Artykułem tym chciałbym przypomnieć, a może nawet doinformować czytelników jaki wysiłek włożyły wojska saperskie II Rzeczypospolitej w obronę Warszawy we wrześniu 1939 roku. Wiedza ta jest mało rozpowszechniana i ogólnie słabo znana, a warto przekazywać ją kolejnym pokoleniom saperów. Większość opracowań i wydawnictw nie ujmuje w sposób zwarty tej wiedzy. Wiedza ta zawarta jest zazwyczaj w rozprawach i opracowaniach naukowych. Krótkim szkicem wskażę najważniejsze przedsięwzięcia realizowane przez saperów biorących udział w obronie Stolicy we wrześniu 1939 roku.

ppłk mgr inż. Andrzej Wysocki

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

Saperzy w obronie Modlina we wrześniu 1939 r.
Dzieje 8. batalionu saperów

Dywizje armii „Łódź” (2, 28 i 30 DP), tworzące od 14 IX 1939 r. trzon załogi Modlina, przybyły do twierdzy bez batalionów saperów, które albo uległy zniszczeniu w walce, albo zaginęły w czasie odwrotu, dołączając do innych oddziałów. Gen.bryg. Wiktor Thommée, obejmując dowództwo obrony, mógł liczyć tylko na 8 batalion saperów mjr. Waleriana Klimowicza, należący do 8 DP. Batalion, wystawiony w mobilizacji alarmowej przez 1. batalion saperów w Modlinie, z konieczności przejął na siebie całość zadań saperskich.

dr Andrzej Wesołowski

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

Wał Pomorski

70 lat temu oddziały 1.Armii Wojska Polskiego, w dniach 1-11.02.1945 r. wspólnie z jednostkami Armii Radzieckiej dokonały przełamania silnie ufortyfikowanych pozycji niemieckich zwane Wałem Pomorskim [Pommernstellung], w ramach tzw. „operacji pomorskiej”, stanowiącej część szerokiej operacji wiślańsko-odrzańskiej 1. Frontu Białoruskiego marszałka Gieorgija Żukowa. Ta piękna karta oręża polskiego, nieco zapomniana we współczesnej historiografii wojskowości, w dalszym ciągu wywołuje wiele kontrowersji, mitów i przekłamań.

dr Wiesław Leszek Ząbek

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

KANAŁ AUGUSTOWSKI – KANAŁEM PRZEZ PUSZCZĘ

Pomysł budowy kanału zrodził się po drastycznym podniesieniu w 1821 roku ceł na tranzyt towarów w pruskich portach – Gdańsku, Królewcu i Kłajpedzie. W następnym roku zgody udzielił car Aleksander I i błyskawicznie przystąpiono do prac projektowych i budowlanych. Jednak projektantowi obiektu władze carskie podziękowały w „swoisty sposób” – na 3 lata trafił do więzienia.

Kanał miał być częścią prawie 500-kilometrowego szlaku wodnego. Dłuższa, 400-kilometrowa trasa miała biec od Niemna do portu w Windawie na dzisiejszej Łotwie. Natomiast 100 km stanowić miał szlak od Niemna do Biebrzy. Sztucznie wykopane koryta obejmowały 1/3 całości, pozostałe to znajdujące się na tym terenie jeziora i rzeki.

Tadeusz Dzikowski

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

Mosty na Berezynie. Saperzy polscy nad Berezyną 1812

Między 26 a 29 listopada 1812 roku w pobliżu wsi Studzianka pod Borysewem dopełniała się tragedia cofającej się spod Moskwy Wielkiej Armii Napoleona. Udana przeprawa przez Berezynę była jedynym ratunkiem dla wojsk napoleońskich. Los armii spoczął w rękach polskich i francuskich saperów. Oni sami na przeżycie nie mieli prawa liczyć. Wojska polskie wyruszające w czerwcu 1812 (ok. 72 tysięcy żołnierzy) z Napoleonem na Rosję składały się z różnego rodzaju jednostek.

Tadeusz Dzikowski

TRADYCJE WOJSK INŻYNIERYJNYCH

HISTORIA TWIERDZY MODLIŃSKIEJ

Modlin położony w zakolu Wisły, w miejscu, gdzie Narew kończy swój bieg, sąsiaduje z północno-zachodnim krańcem Kampinoskiego Parku Narodowego. Po drugiej stronie Wisły usytuowany jest Kazuń oraz Nowy Dwór Mazowiecki. Rejon ten, ze względu na walory operacyjne, od wielu wieków przyciągał uwagę wojskowych strategów. W latach 1655-1656 Szwedzi pod dowództwem feldmarszałka Steinbacha przy ujściu Narwi do Wisły na terenie tak zwanej obecnie Stoczni [Kazuń] założyli obóz warowny. Były to drewniano-ziemne umocnienia. Ufortyfikowanie cypla między Wisłą a Narwią jest przypuszczalnie pierwszym dużym przedsięwzięciem inżynieryjnym wykonanym w tym rejonie. Później rejonem ujścia Narwi do Wisły zainteresowali się Francuzi. Cesarz Napoleon polecił wybudować tam twierdzę.

dr Wiesław Leszek Ząbek